LA FAIM EST UNE ARME.

Le 9 octobre 2023. Le ministre israélien de la Défense Yoav Gallant déclare : « J'ai ordonné un siège complet sur la bande de Gaza. Pas d'électricité, pas de nourriture, pas de carburant. Tout est fermé. Nous combattons des animaux humains et nous agissons en conséquence. »

Ce n'est pas un éclat de colère. C'est une déclaration de politique.

Pendant des années de blocus sur Gaza, Israël a calculé la quantité de nourriture dont les habitants avaient besoin pour survivre. Des formules mathématiques ont été élaborées, des tableaux caloriques ont été dressés. Autrement dit, Israël est entré en guerre avec une connaissance approfondie des besoins de la population de Gaza, et a délibérément choisi de les en priver.

Ce n'est pas un résultat accidentel. C'est un processus conçu.

Après le lancement de l'offensive terrestre israélienne sur Rafah en mars 2025, le principal point de passage humanitaire de Gaza a été quasi totalement fermé. Les organisations d'aide ont signalé des stocks épuisés, des marchés à l'arrêt, et des prix des produits alimentaires de base multipliés par quatorze. Pour des familles entières, cela signifiait ne plus pouvoir nourrir leurs enfants.

Le 22 août 2025, le Cadre intégré de classification de la sécurité alimentaire, soutenu par les Nations unies, a officiellement déclaré la famine dans la gouvernance de Gaza. Le Haut-Commissariat des Nations unies aux droits de l'homme a établi que cette famine était la conséquence directe des actions du gouvernement israélien. Plus d'un demi-million de personnes faisaient face à des conditions catastrophiques marquées par la famine, la misère et la mort. Au moins 132 000 enfants de moins de cinq ans devaient être touchés par la malnutrition aiguë.

Est-ce un crime de guerre ?

L'article 54 du Protocole additionnel I aux Conventions de Genève et le Statut de Rome de la Cour pénale internationale sont explicites : utiliser la famine comme méthode de guerre est un crime de guerre. Des analystes juridiques internationaux affirment que le blocus alimentaire total imposé par Israël pendant onze semaines, de mars à mai, pourrait constituer le socle d'une solide poursuite pour crimes de guerre. La Cour pénale internationale n'avait jamais poursuivi ce crime de manière autonome, jusqu'à l'affaire contre Israël.

Mais au-delà du cadre juridique, il faut regarder ce qui se passe sur le terrain.

En août 2025, on estimait que l'armée israélienne avait détruit quatre-vingt-dix pour cent des terres agricoles de Gaza et 2 500 élevages de volailles. Les rejets d'eau ont également chuté de façon dramatique. Au centième jour du cessez-le-feu, Gaza était encore délibérément privée d'eau. Ce n'est pas entraver l'aide alimentaire. C'est détruire la production alimentaire à la racine.

Alex de Waal, chercheur spécialiste des famines à l'Université Tufts, résume la situation ainsi : « Israël a maintenu Gaza dans un état de faim juste en dessous du seuil officiel de la famine, parce que ce mot aurait des répercussions pour Israël. » Autrement dit : la faim est un outil, mais éviter le mot famine est aussi un calcul.

Ce calcul n'a pas tenu en août 2025. La famine a été officiellement déclarée.

Cibler délibérément des populations civiles par la faim n'est pas nouveau dans l'histoire. Du Biafra au Darfour, les politiques de famine orchestrées par des États ont toujours visé le point le plus vulnérable de l'existence humaine. La famine délibérée a perduré comme stratégie de guerre non seulement parce qu'elle est bon marché, simple et d'une brutalité efficace, mais aussi parce qu'elle est extrêmement difficile à punir.

Ce qui est différent à Gaza, c'est que tout cela est aussi ouvert, aussi documenté, aussi avoué. Le ministre de la Défense l'a dit. Le Premier ministre l'a confirmé. L'ONU l'a consigné. La Cour pénale internationale a ouvert une procédure.

Et pourtant, le monde a attendu plus de deux ans avant que la nourriture entre à Gaza.

Quand la faim est une arme, le silence est aussi un choix.

Merve Bayram

---

-Turkish version-

AÇLIK BİR SİLAHTIR.

9 Ekim 2023. İsrail Savunma Bakanı Yoav Gallant şunu açıklıyor: "Gazze Şeridi'ne tam abluka emri verdim. Elektrik yok, yiyecek yok, yakıt yok. Her şey kapalı. Biz insan hayvanlarla savaşıyoruz ve buna göre hareket ediyoruz."

Bu bir öfke anının çıkışı değil. Bir politika beyanı.

İsrail'in yıllarca Gazze'ye uyguladığı abluka süresince, bölge sakinlerinin hayatta kalabilmesi için ne kadar gıdaya ihtiyaç duyduğunu hesapladı. Bu amaçla matematiksel formüller geliştirdi, kalori tabloları oluşturdu. Yani İsrail, savaşa Gazze nüfusunun ihtiyaçları hakkında geniş bir bilgiyle girdi ve onları kasıtlı olarak bu ihtiyaçlardan yoksun bırakmayı seçti.

Bu rastgele bir sonuç değil. Tasarlanmış bir süreç.

Mart 2025'te İsrail ordusunun Refah'a kara harekâtı başlatmasının ardından, Gazze'nin ana insani yardım geçidi neredeyse tamamen kapandı. Yardım kuruluşları depolarının boşaldığını, pazarların durduğunu ve temel gıda maddelerinin fiyatlarının yüzde bin dörtyüze kadar çıktığını bildirdi. Bu, aileler için çocuklarını besleyemez hale gelmek demek.

22 Ağustos 2025'te BM'nin Entegre Gıda Güvenliği Aşama Sınıflandırması, Gazze'de resmi olarak kıtlık ilan etti. BM İnsan Hakları Yüksek Komiserliği bu kıtlığın İsrail hükümetinin eylemlerinin doğrudan sonucu olduğunu açıkladı. Yarım milyondan fazla insan açlık, sefalet ve ölümle karakterize edilen felaket koşullarıyla karşı karşıyaydı. En az 132.000 beş yaş altı çocuğun akut yetersiz beslenmeden etkilenmesi beklendi.

Peki bu bir savaş suçu mu?

Cenevre Sözleşmeleri'ne Ek Protokol I'in 54. maddesi ve Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin Roma Statüsü açıkça şunu söylüyor: açlığı bir savaş yöntemi olarak kullanmak savaş suçudur. Uluslararası hukuk analistleri, İsrail'in Mart'tan Mayıs'a kadar süren on bir haftalık tam gıda ambargosunun güçlü bir savaş suçu kovuşturmasının temelini oluşturabileceğini söylüyor. Uluslararası Ceza Mahkemesi bu suçlamayı bağımsız bir dava olarak hiçbir zaman kovuşturmamıştı, ta ki İsrail aleyhine açılan davaya kadar.

Ama hukuki çerçevenin ötesinde, sahada ne olduğuna bakmak gerekiyor.

Ağustos 2025 itibarıyla İsrail ordusunun tarım arazilerinin yüzde doksanını ve 2.500 kümes hayvanı çiftliğini yok ettiği tahmin ediliyor. Su bırakımı da dramatik biçimde düştü. Ateşkesin yüzüncü gününde bile Gazze kasıtlı olarak susuz bırakılmaya devam edildi. Bu, gıda yardımını engellemek değil. Gıda üretimini kökten yok etmek.

Tufts Üniversitesi'nden kıtlık araştırmacısı Alex de Waal bu durumu şöyle özetliyor: "İsrail tam anlamıyla bir kıtlık eşiğinin hemen altında Gazze'yi açlık içinde tuttu, çünkü kıtlık kelimesi İsrail için sonuçlar doğurur." Başka bir deyişle: açlık bir araç, ama kıtlık adını almamak da bir hesap.

O hesap Ağustos 2025'te tutmadı. Resmi kıtlık ilan edildi.

Sivil halkı açlıkla hedef almak tarihte yeni değil. Biafra'dan Darfur'a, devlet destekli açlık politikaları hep varoluşun en kırılgan noktasını hedef aldı. Kasıtlı açlık bir savaş stratejisi olarak yalnızca ucuz, basit ve vahşice etkili olduğu için değil, cezalandırılmasının son derece güç olduğu için de sürdü.

Gazze'de yaşanan bu tabloda farklı olan, bunun bu denli açık, bu denli belgelenmiş ve bu denli itiraf edilmiş olması. Savunma bakanı bunu söyledi. Başbakan bunu doğruladı. BM bunu kayıt altına aldı. Uluslararası Ceza Mahkemesi dava açtı.

Yine de Gazze'ye gıda girmesi için dünya iki yılı aşkın süre bekledi.

Açlık bir silah olduğunda, susmak da bir tercih.

Merve Bayram