LE MENSONGE VERT.
- il y a 7 jours
- 5 min de lecture
Vous achetez un produit étiqueté bio au supermarché. Une compagnie aérienne affirme que votre vol est « neutre en carbone ». Une compagnie pétrolière affiche des éoliennes dans sa publicité. Tout va bien, la planète semble être sauvée. En réalité, ce n'est qu'une apparence.
En octobre 2025, un tribunal en France a condamné une grande compagnie pétrolière pour greenwashing, c'est-à-dire blanchiment écologique. L'entreprise élargissait ses projets de combustibles fossiles tout en annonçant ses engagements de neutralité carbone au public. Bien qu'il s'agisse de l'un des premiers procès condamnant une grande entreprise pour ce délit, ce n'est pas une exception, mais la règle elle-même.
Le greenwashing signifie en bref ceci : une entreprise prétend être respectueuse de l'environnement, indépendamment de ce qu'elle fait réellement. Une campagne publicitaire, un logo vert ou une mention « fabriqué à partir de plastique recyclé »... Le consommateur se sent bien, l'entreprise réalise des profits, et la planète continue de brûler.
Il a été révélé que certaines grandes entreprises énergétiques ont obtenu des prêts de financement durable tout en poursuivant leurs activités hautement polluantes. Au Canada, une alliance représentant de grands producteurs de pétrole a supprimé tout le contenu climatique de son site web, quelques jours seulement avant l'entrée en vigueur d'une nouvelle loi environnementale en 2024. De grandes institutions financières ont, quant à elles, discrètement abandonné leurs engagements de finance durable. Elles ont préféré se taire pour ne pas se faire prendre.
Cette situation a donné naissance à un nouveau concept : le greenhushing, c'est-à-dire le silence vert. À mesure que les lois sur le greenwashing se durcissent, les entreprises choisissent de se taire plutôt que de mentir. Elles ne publient pas d'engagements climatiques ; car si elles le faisaient, elles devraient en rendre compte. Ce silence est en soi un aveu.
Puis, ces entreprises changent-elles vraiment ? Selon une étude de la Harvard Business Review datée de septembre 2025, seulement 13 % des 75 entreprises mondiales examinées ont fait marche arrière dans leurs efforts de durabilité. La grande majorité poursuit, voire accélère sa stratégie ; mais elle évite de la partager avec le public. En d'autres termes, même les plus intentionnées se sont murées dans le silence, tandis que les malveillantes ne parlaient déjà jamais.
Le problème dépasse le greenwashing lui-même. La vraie question est la suivante : ce qu'on appelle le capitalisme vert est-il vraiment possible ? C'est-à-dire, une entreprise peut-elle continuer à faire des profits tout en servant réellement les intérêts de la planète ? La réponse est cachée dans la nature même du système. Le capitalisme apporte la croissance, la croissance la consommation d'énergie, et la consommation d'énergie les émissions. Vous ne pouvez pas briser ce cycle avec un logo vert. Les emballages recyclés, les crédits de compensation carbone ou les publicités pour véhicules électriques ne changent pas le système ; ils achètent seulement sa légitimité.
Un poids immense est également pesé sur le consommateur dans ce processus. Le discours « soyez un consommateur responsable » individualise un problème structurel. La personne qui abandonne la paille en plastique est proclamée sauveuse de la planète, tandis que la compagnie pétrolière ouvre un nouveau site de forage. Les chercheurs sont également unanimes sur ce point : les choix individuels sont importants mais insuffisants sans changement structurel.
L'Europe commence désormais à voir ce tableau. La directive de l'UE sur la publication d'informations en matière de durabilité par les entreprises (CSRD) oblige les sociétés à être beaucoup plus claires sur leur impact environnemental. Une nouvelle réglementation, qui entrera en vigueur en septembre 2026, interdit totalement les allégations environnementales vagues et non prouvées. Le Royaume-Uni, l'Australie et le Canada adoptent des réglementations juridiques similaires.
Ces étapes sont importantes mais insuffisantes. Car le problème n'est pas seulement que les entreprises mentent ; c'est le système lui-même qui transforme la santé de la planète en une opportunité de marché. Le capitalisme vert n'est pas une solution, c'est juste une stratégie marketing bien conçue.
YEŞİL YALAN
Süpermarkette organik etiketli bir ürün alıyorsunuz. Havayolu şirketi uçuşunuzun “karbon nötr” olduğunu söylüyor. Petrol şirketi reklamında rüzgar türbinleri gösteriyor. Her şey yolunda, gezegen kurtuluyor gibi görünüyor. Aslında sadece öyle görünüyor.
Ekim 2025’te Fransa’da bir mahkeme, büyük bir petrol şirketini greenwashing, yani yeşil yıkama suçundan mahkum etti. Şirket, karbon nötrlük taahhütlerini kamuoyuna duyururken aynı anda fosil yakıt projelerini genişletiyordu. Bu, büyük bir şirketin bu suçtan mahkum edildiği ilk davalardan biri olsa da bir istisna değil, kuralın kendisi.
Greenwashing kısaca şu demek: Şirket, gerçekte ne yaptığından bağımsız olarak çevre dostu olduğunu iddia ediyor. Bir reklam kampanyası, yeşil bir logo ya da “geri dönüştürülmüş plastikten üretilmiştir” yazısı... Tüketici kendini iyi hissediyor, şirket kâr ediyor, gezegen ise yanmaya devam ediyor.
Bazı büyük enerji şirketlerinin yüksek kirlilik faaliyetlerini sürdürürken sürdürülebilir finansman kredileri aldığı ortaya çıktı. Kanada’da büyük petrol üreticilerini temsil eden bir ittifak, 2024’te çıkan yeni çevre yasası yürürlüğe girmeden günler önce web sitesindeki tüm iklim içeriklerini sildi. Büyük finans kurumları ise sürdürülebilir finans taahhütlerini sessizce rafa kaldırdı. Yakalanmamak için konuşmamayı tercih ettiler.
Bu durum yeni bir kavramı doğurdu: Greenhushing, yani yeşil suskunluk. Greenwashing yasaları sıkılaştıkça şirketler yalan söylemek yerine susmayı seçiyor. İklim taahhüdü açıklamıyorlar; çünkü açıklasalar hesap vermek zorunda kalacaklar. Bu sessizlik de kendi başına bir itiraf.
Peki bu şirketler gerçekten değişiyor mu? Harvard Business Review’ün Eylül 2025 tarihli araştırmasına göre, incelenen yetmiş beş küresel şirketin yalnızca yüzde on üçü sürdürülebilirlik çabalarından geri adım atmış. Büyük çoğunluk stratejisini sürdürüyor, hatta hızlandırıyor; ancak bunu kamuoyuyla paylaşmaktan kaçınıyor. Yani iyi niyetli olanlar bile sessizliğe gömülmüş durumda, kötü niyetliler ise zaten hiçbir zaman konuşmuyordu.
Sorun greenwashing’in kendisini de aşıyor. Asıl soru şu: Yeşil kapitalizm denen şey gerçekten mümkün mü? Yani bir şirket hem kâr etmeye devam edebilir hem de gezegenin çıkarına gerçekten hizmet edebilir mi?
Cevap, sistemin doğasında gizli. Kapitalizm büyümeyi, büyüme enerji tüketimini, enerji tüketimi ise emisyonu beraberinde getirir. Bu döngüyü yeşil bir logoyla kıramazsınız. Geri dönüştürülmüş ambalajlar, karbon dengeleme kredileri ya da elektrikli araç reklamları sistemi değiştirmiyor; sadece sistemin meşruiyetini satın alıyor.
Bu süreçte tüketiciye de büyük bir yük bindiriliyor. “Sorumlu tüketici ol” söylemi, yapısal bir sorunu bireyselleştiriyor. Plastik pipeti bırakan insan gezegenin kurtarıcısı ilan edilirken petrol şirketi yeni bir arama sahası açıyor. Araştırmacılar da bu konuda hemfikir: Bireysel tercihler önemli ancak yapısal değişim olmadan yetersiz.
Avrupa artık bu tabloyu görmeye başladı. AB’nin Kurumsal Sürdürülebilirlik Raporlama Direktifi, şirketleri çevreye olan etkileri konusunda çok daha net olmaya zorluyor. Eylül 2026’da yürürlüğe girecek yeni düzenleme, kanıtlanamayan belirsiz çevre iddialarını tamamen yasaklıyor. İngiltere, Avustralya ve Kanada da benzer yasal düzenlemelere gidiyor.
Bu adımlar önemli ama yeterli değil. Çünkü sorun yalnızca şirketlerin yalan söylemesi değil; gezegenin sağlığını bir pazar fırsatına dönüştüren sistemin kendisi. Yeşil kapitalizm bir çözüm değil, sadece iyi tasarlanmış bir pazarlama stratejisi.
