La guerre au Soudan se mène sur le corps des femmes.

« J’ai quelque chose à te dire… » C’est le titre du rapport de MSF sur les violences sexuelles au Darfour. Une phrase simple, mais derrière elle se cache une réalité que des milliers de femmes portent en silence.

De janvier 2024 à novembre 2025, au moins 3 396 survivantes de violences sexuelles ont été soignées dans des structures de santé soutenues par MSF au Darfour du Nord et du Sud. Ce chiffre ne représente qu’une infime partie de l’ampleur réelle, car la majorité des victimes n’a pas accès en sécurité aux soins de santé. 97 % des personnes soignées sont des femmes et des filles.

En octobre 2025, les FSR (Forces de Soutien Rapide) ont pris El-Fasher, capitale du Darfour du Nord. Parmi plus de 140 femmes ayant pu fuir vers Tawila, 94 % avaient été agressées par des hommes armés, la plupart pendant leur fuite. Les agressions étaient souvent commises par plusieurs agresseurs à la fois, sous les yeux des membres de la famille, et visaient délibérément certaines communautés.

Ce n’est pas une violence aléatoire. Le responsable médical d’urgence de MSF résume clairement la situation : cette guerre se mène sur le corps des femmes et des filles.

Et il ne s’agit pas seulement des femmes adultes. Au Darfour du Sud, un cinquième des victimes avaient moins de 18 ans, dont quarante et une avaient moins de cinq ans. Derrière ce chiffre se cache une réalité où même les personnes les plus vulnérables ne sont pas épargnées par cette violence systématique.

Les chiffres se multiplient chaque année. Le nombre de femmes et de filles demandant un soutien après des violences sexuelles a quadruplé depuis le début de la guerre, atteignant 12,7 millions en 2026. Les deux tiers des organisations de femmes actives sur le terrain ont signalé une hausse marquée en 2025, et la moitié d’entre elles affirment que cette hausse se poursuit en 2026.

Derrière cette augmentation, il n’y a pas seulement l’intensité du conflit, mais aussi l’absence totale de redevabilité. Depuis le début de la guerre jusqu’à mi-2025, l’ONU a vérifié 546 cas touchant au moins 838 victimes, dans seize des dix-huit États du Soudan. Mais l’ONU elle-même reconnaît que ce chiffre ne représente qu’une infime partie de l’ampleur réelle, car le sous-signalement reste très répandu.

L’impunité est l’un des principaux facteurs qui alimentent cette violence. Les parties au conflit nient généralement les accusations et n’engagent aucune enquête sérieuse. Le monde se contente de noter que ces cas sont « documentés », mais documenter n’est pas rendre justice.

Il faut aussi dire que cette histoire ne se résume pas à la victimisation. Il existe un aspect très peu connu de la guerre au Soudan : les femmes qui mènent l’intervention en première ligne. Là où les acteurs internationaux ne peuvent pas accéder, des organisations dirigées par des femmes risquent leur vie pour en sauver d’autres. Elles courent les mêmes risques face à la même barbarie, mais leurs histoires restent le plus souvent passées sous silence.

Les violences sexuelles au Soudan ne sont pas un effet secondaire de la guerre, mais une tactique délibérée, une forme de contrôle. Le savoir, c’est déjà choisir de ne pas fermer les yeux. La vraie question est ce que nous faisons de ce savoir : demander des comptes, financer, ne pas se taire.

Merve Bayram

Version turque :

SUDAN’DA SAVAŞ KADIN BEDENLERİ ÜZERİNDEN YÜRÜTÜLÜYOR

“Sana söylemek istediğim bir şey var…” MSF’in Darfur’daki cinsel şiddet raporunun başlığı bu. Basit bir cümle ama arkasında binlerce kadının sessizce taşıdığı bir gerçeklik var.

Ocak 2024’ten Kasım 2025’e kadar, Kuzey ve Güney Darfur’daki MSF destekli sağlık kuruluşlarında en az 3.396 cinsel şiddet mağduru tedavi gördü. Bu rakam gerçek boyutun sadece küçük bir kısmı, çünkü çoğu mağdur güvenli bir şekilde sağlık hizmetine erişemiyor. Tedavi görenlerin yüzde 97’si kadın ve kız çocuğu.

Ekim 2025’te RSF, Kuzey Darfur’un başkenti El-Faşir’i ele geçirdi. Tawila’ya kaçabilen 140’tan fazla kadından yüzde 94’ü silahlı erkekler tarafından saldırıya uğramıştı, çoğu kaçış sırasında. Saldırılar genellikle birden fazla saldırgan tarafından, aile üyelerinin gözü önünde yapıldı ve bilinçli olarak belirli toplulukları hedef aldı.

Bu rastgele bir şiddet değil. MSF’in acil sağlık yöneticisi durumu net bir şekilde özetliyor: bu savaş kadın ve kız çocuklarının bedeni üzerinden yürütülüyor.

Ve sadece yetişkin kadınlar da değil. Güney Darfur’da mağdurların beşte biri 18 yaşın altındaydı, bunların kırk biri beş yaşın altındaki çocuklardı. Bu rakamın arkasında, en korunması gereken insanların bile bu sistematik şiddetten muaf tutulmadığı bir gerçeklik var.

Sayılar her geçen yıl katlanıyor. Cinsel şiddet sonrası destek talep eden kadın ve kız çocuğu sayısı savaşın başından bu yana dört kat arttı, 2026’da on iki milyon yedi yüz bine ulaştı. Sahada çalışan kadın örgütlerinin üçte ikisi 2025’te belirgin bir artış bildirdi, yarısı da bu artışın 2026’da sürdüğünü söylüyor.

Bu artışın arkasında sadece çatışmanın şiddeti yok, hesap verebilirliğin tamamen yokluğu da var. Savaşın başından 2025’in ortasına kadar BM, Sudan’ın on sekiz eyaletinden on altısında, en az sekiz yüz otuz sekiz mağduru etkileyen beş yüz kırk altı vakayı doğruladı. Ama kendileri de bu sayının gerçek ölçeğin yalnızca küçük bir parçası olduğunu söylüyor, çünkü yetersiz bildirim hâlâ çok yaygın.

Cezasızlık, bu şiddeti körükleyen en büyük etkenlerden biri. Taraflar genellikle iddiaları reddediyor, ciddi bir soruşturma adımı atmıyor. Dünya bu vakaları “belgelendi” diye not ediyor ama belgelemek adalet değil.

Bu hikayenin sadece mağduriyetten ibaret olmadığını da söylemek gerek. Sudan’daki savaşın çok az tanınan bir tarafı var: cephede müdahaleyi yürüten kadınlar. Uluslararası aktörlerin gidemediği yerlerde, hayatlarını riske atarak hayat kurtaran kadın liderliğindeki örgütler var. Onlar da aynı vahşetin riskini taşıyarak bu işi yapıyor, ama hikayeleri çoğunlukla anlatılmıyor.

Sudan’da yaşanan cinsel şiddet savaşın bir yan etkisi değil, bilinçli bir taktik, bir kontrol biçimi. Bunu bilmek görmezden gelmemeyi seçmekle başlıyor. Asıl mesele ise bu bilgiyle ne yapacağımız: hesap sormak, fonlamak, susmamak.

Merve Bayram