Le boycott : d’un geste individuel à un outil politique.

Dans un supermarché, quelqu’un tient un produit dans sa main, scanne le code-barres avec son téléphone et vérifie : est-ce que c’est sur la liste de boycott ? Ce geste, qui était il y a quelques années encore associé à une frange militante minoritaire, est aujourd’hui devenu un réflexe quotidien pour des millions de personnes à travers le monde.

Mais est-ce que ça marche vraiment ? Et peut-on transformer un simple choix de consommateur en acte politique ? Le boycott, ça sert à quoi ?

Les sceptiques posent souvent la question : qu’est-ce que ça change, qu’une personne arrête d’acheter tel ou tel produit ? La réponse directe : pas grand-chose, pris isolément. Mais le boycott n’est pas une affaire individuelle, c’est une mécanique collective.

Selon le ministère des Finances israélien, le taux de croissance économique, qui était de 3% avant le génocide, est tombé à zéro en 2024. Il serait réducteur d’attribuer ce recul au seul poids de la guerre. Les retraits de marques, les dommages réputationnels et la pression des consommateurs ont contribué à ce tableau. Les chiffres parlent.

Plusieurs multinationales ont enregistré des baisses de ventes significatives ces deux dernières années. Certaines ont été publiquement liées au boycott ; d’autres ont été présentées par les entreprises comme relevant d’autres facteurs. Mais les tendances, elles, ne mentent pas.

La légitimité politique du boycott.

Le boycott est l’une des formes de résistance les plus anciennes et les plus démocratiques qui soient. Le boycott économique contre le régime d’apartheid en Afrique du Sud est aujourd’hui reconnu comme un succès historique. Le mouvement BDS s’inscrit exactement dans cette lignée : né en 2005 à l’appel de 170 organisations de la société civile palestinienne, il se définit comme une stratégie fondée sur le droit international et les droits humains.

Pourtant, le boycott est régulièrement remis en question. Peut-on rester apolitique en refusant d’y participer ? Non. Acheter un produit d’une entreprise qui finance un génocide est aussi un choix, simplement moins visible.

Conclusion : le boycott suffit-il ?

Le boycott seul ne suffit pas. Mais dans un monde où le silence se normalise, faire de son portefeuille un outil de résistance est à la fois une prise de position personnelle et un mécanisme de pression collective. Pour la prochaine génération, la question est devenue un réflexe naturel : Cette marque est-elle sur la liste de boycott ?

La vraie question n’est peut-être pas de savoir si le boycott est efficace, mais pourquoi autant de personnes continuent de boycotter, même quand on leur dit que ça ne sert à rien.

Merve Bayram

Version originale :

BOYKOT: BİREYSEL BİR EYLEMDEN SİYASİ BİR ARACA

Bir süpermarkette birisi elinde bir ürün tutuyor, telefonuyla barkodunu taratıyor ve kontrol ediyor: "Bu boykot listesinde var mı?" Birkaç yıl öncesine kadar yalnızca küçük bir aktivist grubun yaptığı bir şey olarak görülen bu eylem, bugün dünya genelinde milyonlarca insan için günlük bir refleks haline geldi. Peki, bu gerçekten işe yarıyor mu? Ve basit bir tüketici tercihi, siyasi bir eyleme dönüştürülebilir mi?

Boykot Ne İşe Yarar?

Şüpheciler sık sık şu soruyu soruyor: Bir kişinin şu veya bu ürünü almayı bırakması neyi değiştirir? 

Tek başına bakıldığında pek bir şey değiştirmez. Ancak boykot bireysel bir mesele değildir; kolektif bir mekanizmadır.İsrail Maliye Bakanlığı'na göre, soykırımdan önce %3 olan ekonomik büyüme oranı 2024 yılında sıfıra geriledi. Bu düşüşü yalnızca savaşın maliyetine bağlamak eksik bir yaklaşım olur. Markaların piyasadan çekilmesi, itibar kayıpları ve tüketici baskısı da bu tabloda rol oynadı. Rakamlar her şeyi anlatıyor.Birçok çok uluslu şirket, son iki yılda satışlarında ciddi düşüşler kaydetti. Bunların bir kısmı kamuoyunda doğrudan boykotla ilişkilendirilirken, bazıları ise şirketler tarafından "diğer faktörlere" bağlandı. Ancak trendler yalan söylemez.

Boykotun Siyasi Meşruiyeti

Boykot var olan en eski ve en demokratik direniş biçimlerinden biridir. Güney Afrika'daki apartheid rejimine karşı uygulanan ekonomik boykot, bugün tarihi bir başarı olarak kabul ediliyor. BDS hareketi de tam olarak bu mirası sürdürüyor: 2005 yılında Filistin sivil toplumundan 170 kuruluşun çağrısıyla doğan bu hareket, kendisini uluslararası hukuk ve insan haklarına dayanan bir strateji olarak tanımlıyor. Buna rağmen boykot düzenli olarak sorgulanıyor. Peki, boykota katılmayı reddederek "siyaset üstü" kalınabilir mi? Hayır. Soykırımı finanse eden bir şirketin ürününü satın almak da bir tercihtir; sadece daha az görünür bir tercihtir.

Sonuç: Boykot Tek Başına Yeterli mi? 

Boykot tek başına yeterli değildir. Ancak sessizliğin normalleştiği bir dünyada, cüzdanınızı bir direniş aracına dönüştürmek hem kişisel bir duruş hem de kolektif bir baskı mekanizmasıdır. Yeni nesil için bu soru artık doğal bir refleks haline geldi: "Bu marka boykot listesinde mi?" Belki de asıl soru boykotun etkili olup olmadığı değil; işe yaramadığı söylenmesine rağmen neden bu kadar çok insanın boykot etmeye devam ettiğidir.

Merve Bayram