La génération perdue.

Diana est une enfant déplacée du quartier d’Al-Shujaiya vers l’ouest de Gaza. Elle dit : « Au lieu d’étudier à l’école, nous y vivons maintenant. Je porte un sac de vêtements à la place d’un cartable. On ne joue pas, on n’apprend pas. »

Ce n’est pas un adulte qui parle. C’est un enfant en âge d’aller à l’école, et ce qu’elle décrit n’est pas une exception. C’est la règle.

Être enfant à Gaza depuis 2023, c’est planifier d’aller à l’école le matin et se retrouver le soir dans un autre quartier, une autre tente, un autre tas de décombres. Un élève déplacé huit fois raconte : « Être déplacé encore et encore est pire que la mort pour moi, parce que je meurs chaque jour en regardant ma vie normale et stable disparaître. »

Pour beaucoup de ces enfants, la normalité est devenue un concept lointain. Les enseignants interrogés par les chercheurs ont rapporté un désespoir profond parmi les familles. Certains parents ont posé la question : « Pourquoi me soucierais-je de l’éducation de mes enfants si je sais qu’ils mourront de famine ? » Les groupes de discussion ont révélé que les enfants avaient « peur de tout ». Un autre rapport a documenté que beaucoup d’enfants gazaouis se sentaient « comme des morts vivants ». Un monde qui amène un petit enfant à ressentir cela a quelque part gravement dérapé.

Les chiffres révèlent l’ampleur de ce dérapage. Au 1er octobre 2025, 18 069 élèves et 780 membres du personnel éducatif avaient été tués à Gaza, et 26 391 élèves et 3 211 enseignants avaient été blessés. Selon Save the Children, pendant les combats, 15 enfants par jour en moyenne ont subi des blessures qui ont changé leur vie à jamais. D’octobre 2023 à septembre 2025, environ 13 500 élèves ont perdu la vie et 785 000 élèves ont été privés de leur droit à l’éducation.

À Gaza, il y a environ un million et demi d’enfants âgés de six à quinze ans. Plus de 740 000 d’entre eux ont vu leur scolarité gravement perturbée, et la vie de 27 000 enseignants a été bouleversée. Les écoles ne sont plus des écoles : la plupart servent de centres de déplacement, les autres ne sont que des ruines.

Une étude publiée en janvier 2026 par l’Université de Cambridge expose la situation avec une clarté froide : les enfants de Gaza font face à une perte équivalant à cinq années d’éducation, due aux fermetures d’écoles répétées depuis 2020, d’abord à cause du Covid-19, puis de la guerre. Et ce n’est pas seulement du temps perdu. Lorsqu’on prend en compte les effets cumulatifs du traumatisme, de la faim et des déplacements répétés sur l’apprentissage, le tableau est bien plus lourd. Si les écoles restent fermées jusqu’en septembre 2027, beaucoup de jeunes accuseront un retard de dix ans sur le niveau attendu.

L’ONU a qualifié cette destruction de « scholasticide », soit l’anéantissement délibéré et systématique de l’éducation et de la mémoire culturelle. Ce ne sont pas seulement des bâtiments qui s’effondrent. C’est l’avenir d’une génération entière. Depuis octobre 2023, plus de quatre-vingt-sept bibliothèques ont été endommagées ou entièrement détruites à Gaza, toutes les universités sont en ruines, et soixante-dix pour cent des archives contenant soixante-dix ans d’histoire ont disparu.

La réponse de la communauté internationale à cette destruction est, en elle-même, révélatrice. Sur les 230 millions de dollars demandés par l’ONU pour l’éducation en 2025, seulement 5,7 pour cent avaient été fournis en juillet, soit environ 9 dollars par enfant. Une somme qui ne couvre même pas le prix d’un cartable.

Qu’une génération ne puisse pas grandir n’est pas seulement quelque chose qu’on fait à cette génération. C’est une destruction dont les effets se feront sentir pendant des décennies. Être enfant à Gaza signifie aujourd’hui, dans une large mesure : une tente à la place d’une école, un sac de vêtements à la place d’un cartable, survivre à la place d’un avenir.

Merve Bayram

---

KAYIP NESİL

Diana, Al-Shujaiya'dan batı Gazze'ye yerinden edilmiş bir çocuk. Şunu söylüyor: "Okulda ders çalışmak yerine artık içinde yaşıyoruz. Sırt çantam yerine bir çanta kıyafet taşıyorum. Ne oynuyoruz ne öğreniyoruz."

Bu cümleyi bir yetişkin söylemiyor. Okul çağında bir çocuk söylüyor ve anlattığı şey istisna değil, kural.

Gazze'de bir çocuk olmak, 2023'ten bu yana şu anlama geliyor: sabah okula gitmeyi planlarken akşam başka bir mahalleye, başka bir çadıra, başka bir enkaza taşınmak. Sekiz kez yerinden edilen bir öğrenci durumu şöyle anlatıyor: "Tekrar tekrar yerinden edilmek benim için ölümden daha kötü, çünkü her gün ölüyorum, normal istikrarlı hayatımın yok olduğunu izlerken."

Bu çocukların pek çoğu için normallik artık uzak bir kavram. Araştırmacıların görüştüğü öğretmenler, aileler arasında derin bir umutsuzluk olduğunu aktardı. Bazı ebeveynler şunu sordu: "Çocuklarımın eğitimine neden önem vereyim, kıtlıktan öldüklerini biliyorsam?" Odak gruplarında çocukların "her şeyden korktukları" aktarıldı. Başka bir rapor ise pek çok Gazzeli çocuğun kendini "yaşayan ölü gibi" hissettiğini belgeledi. Küçük bir çocuğun böyle hissetmesine yol açan bir dünya, bir şeylerde ciddi biçimde yanlış gitmiş demektir.

Rakamlar bu yanlışlığın boyutunu ortaya koyuyor. Ekim 2025 itibarıyla Gazze'de 18.069 öğrenci ve 780 eğitim personeli hayatını kaybetti, 26.391 öğrenci ve 3.211 öğretmen yaralandı. Save the Children'a göre savaş boyunca her gün ortalama 15 çocuk hayatını değiştiren bir yaralanma geçirdi. Ekim 2023'ten Eylül 2025'e kadar yaklaşık 13.500 öğrenci hayatını kaybetti, 785.000 öğrenci eğitim hakkından tamamen yoksun bırakıldı.

Gazze'de altı ila on beş yaş arasında yaklaşık bir buçuk milyon çocuk var. Bunların 740.000'inden fazlasının eğitimi ciddi biçimde sekteye uğradı, 27.000 öğretmenin hayatı altüst oldu. Okullar artık okul değil, çoğu yerinden edilme merkezi olarak kullanılıyor, geri kalanlar ise enkaz.

Cambridge Üniversitesi'nin Ocak 2026'da yayımladığı araştırma durumu soğuk bir netlikte ortaya koyuyor: Gazze'deki çocuklar, 2020'den bu yana Covid-19 ve savaş nedeniyle yaşanan okul kapanmaları yüzünden beş yıllık eğitim kaybıyla karşı karşıya. Ve bu yalnızca kaybedilen zaman değil, travma, açlık ve sürekli yerinden edilmenin öğrenme üzerindeki bileşik etkisi hesaba katıldığında tablo çok daha ağır. Okullar Eylül 2027'ye kadar kapalı kalmaya devam ederse pek çok genç, olması gereken seviyenin tam on yıl gerisinde kalacak.

BM bu tahribatı "scholasticide" olarak tanımladı, yani eğitimin ve kültürel hafızanın kasıtlı, sistematik imhası. Sadece binalar yıkılmıyor. Bir neslin geleceği yıkılıyor. Ekim 2023'ten bu yana Gazze'de seksen yediden fazla kütüphane hasar gördü ya da tamamen yok edildi, tüm üniversiteler enkazda, yetmiş yıllık tarihi kayıtları barındıran arşivlerin yüzde yetmişi yok oldu.

Uluslararası toplumun bu yıkıma verdiği yanıt ise başlı başına bir tablo. 2025 yılı için eğitime ayrılan 230 milyon dolarlık BM yardım talebinin yalnızca yüzde 5,7'si Temmuz ayına kadar karşılanabildi. Bu, Gazze'deki her çocuk için yaklaşık 9 dolar demek. Bir okul çantasını bile karşılamayan bir rakam.

Bir neslin büyüyememesi, sadece o nesle yapılan bir şey değil. Onlarca yıl boyunca etkisi sürecek bir yıkım. Gazze'de çocuk olmak, bugün büyük ölçüde şu anlama geliyor: okul yerine çadır, sırt çantası yerine kıyafet torbası, gelecek yerine hayatta kalmak.

Merve Bayram